Kuna kodi mbili zinazomgusa mchezaji Tanzania: kodi ya zuio (withholding tax) kwenye ushindi wako, na ushuru wa bidhaa (excise duty) kwenye kiasi unachoweka kama dau. Hapa tunaeleza jinsi kila moja inavyofanya kazi, kwa lugha rahisi.
Tanzania inatoza kodi ya zuio kwenye ushindi wa kucheza kamari. Hukatwa kutoka kwenye ushindi wako (si dau lako) kabla malipo hayajakufikia — kwa hiyo kiasi unachotoa kimeshakatwa kodi hii. Huna haja ya kuwasilisha chochote mwenyewe; huratibiwa na mtoa huduma.
Ni kiasi gani: Kodi ya zuio kwenye ushindi hutozwa kwa mujibu wa kifungu cha 31A cha Sheria ya Michezo ya Kubahatisha. Vyanzo vilivyochapishwa vinatofautiana kuhusu kiwango kamili, na kiwango kimewahi kubadilika — kwa hiyo hatutaji takwimu hapa. Thibitisha kiwango cha sasa na TRA au mshauri aliyehitimu kabla ya kukitegemea.
Mfano (wa kufafanua tu): ikiwa kiwango cha zuio ni 20% na umeshinda faida ya TZS 100,000, takribani TZS 20,000 hukatwa na karibu TZS 80,000 hukufikia. (Takwimu ni za mfano — thibitisha kiwango halisi.)
Sambamba na hilo, kuna ushuru wa bidhaa (excise duty) unaopendekezwa kwenye kiasi cha dau — yaani kila dau unaloweka. Ukishaanza kutumika, hukatwa moja kwa moja kutoka kwenye dau kabla halijawekwa, kwa hiyo sehemu ndogo ya kila dau huenda kwa kodi kabla mchezo haujaanza. Huna haja ya kuiwasilisha mwenyewe; huratibiwa na mtoa huduma.
Ni kiasi gani: Kumeripotiwa ushuru wa bidhaa kwenye dau, lakini hatujaweza kuthibitisha kiwango wala kama unatumika kwa sasa. Hakiki hali halisi na TRA kabla ya kutegemea takwimu yoyote.
Mfano (wa kufafanua tu): ikiwa kiwango cha ushuru ni 5% na unaweka dau la TZS 10,000, takribani TZS 500 huenda kwa ushuru wa bidhaa na karibu TZS 9,500 huwekwa kwenye dau lako. (Takwimu ni za mfano — thibitisha kiwango halisi.)
Kodi ni sehemu moja tu ya hesabu. Katika muda mrefu, mambo makubwa zaidi ni kuwa na nidhamu, kuelewa odds na masoko, na kubeti tu kile unachoweza kumudu kupoteza. Angalia mwongozo wetu wa kucheza kwa busara.
Kwa msimamo rasmi wa sasa, rejea Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA), Bodi ya Michezo ya Kubahatisha Tanzania (GBT) na Sheria ya Fedha ya hivi karibuni. Ikiwa una hali ngumu, ongea na mshauri wa kodi aliyehitimu.